زمینه و هدف: این پژوهش با هدف بررسی آگاهی دانشجو–معلمان دانشگاه فرهنگیان از مهارت‌های تدریس مبتنی بر تضادهای تکنیکی و فیزیکی و اصول ابداعی مدل نوآوری TRIZ انجام شد. نظام آموزش عالی به‌ویژه در تربیت معلم، نقش کلیدی در توسعه سرمایه انسانی دارد. تدریس فرایندی پیچیده و چندبعدی است و مدل TRIZ به‌عنوان چارچوبی علمی برای حل تضادها و ارتقای خلاقیت، می‌تواند توانایی دانشجو–معلمان را در تحلیل مسائل آموزشی تقویت کند.



روش پژوهش: پژوهش از نوع توصیفی–پیمایشی و کاربردی بود. جامعه آماری شامل ۳۲۰۰ دانشجو–معلم (۱۷۰۰ پسر و ۱۵۰۰ دختر) در شش مرکز آموزشی دانشگاه فرهنگیان استان مازندران بود. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان با سطح اطمینان ۹۵٪ و خطای ۰.۰۵، برابر ۳۵۶ نفر تعیین شد و نمونه‌گیری به روش تصادفی طبقه‌ای انجام گرفت. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه محقق‌ساخته ۳۰ سؤالی چهارگزینه‌ای بود که پنج مفهوم پایه TRIZ (سیستم فنی، سطوح نوآوری، قانون ایده‌آلی، تضادهای تکنیکی و فیزیکی، تکامل سیستم) را پوشش می‌داد. روایی محتوایی با روش دلفی و نظر اساتید تأیید شد. داده‌ها با آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، درصد فراوانی) و آزمون t تک‌نمونه‌ای تحلیل شد.



یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد میانگین نمره آگاهی دانشجو–معلمان از تضادهای تکنیکی و فیزیکی TRIZ برابر ۱.۹۳ است که به‌طور معناداری کمتر از میانگین فرضی ۴ می‌باشد (t=-25.804, p<0.05). بیش از ۹۶ درصد دانشجو–معلمان آگاهی کافی از این مهارت‌ها ندارند. این ضعف نشان‌دهنده ناتوانی آنان در شناسایی و حل تضادهای تدریس با رویکردهای خلاقانه است.



نتیجه‌گیری: دانشجو–معلمان دانشگاه فرهنگیان آگاهی لازم را در این زمینه ندارند. بنابراین طراحی دوره‌های آموزشی هدفمند، کارگاه‌های عملی و منابع یادگیری کاربردی ضروری است. آموزش نظام‌مند TRIZ می‌تواند توانایی تحلیل مسائل پیچیده تدریس، شناسایی تضادها و ارائه راه‌حل‌های نوآورانه را ارتقا داده و به بهبود کیفیت یادگیری دانش‌آموزان و توسعه نظام آموزشی پویا کمک کند. این پژوهش بر لزوم به‌کارگیری مدل‌های نوآوری و حل مسئله در برنامه‌های تربیت معلم تأکید دارد.