زمینه و هدف: یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند از قابلیت‌های هوش مصنوعی بهره‌مند شود، یادگیری مشارکتی است؛ زیرا این فناوری می‌تواند در ایجاد گروه‌های یادگیری، تعیین اهداف و وظایف، تولید و سازمان‌دهی محتوا، پشتیبانی از فعالیت‌های پروژه‌ای و ارائه بازخورد نقش داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در ایجاد و پشتیبانی یادگیری مشارکتی در آموزش عالی انجام شد.

روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی ـ همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۴۸ نفر از اعضای هیئت علمی دانشکده‌های علوم انسانی دانشگاه‌های آزاد اسلامی تهران بود که با استفاده از فرمول کوکران برای جامعه محدود، ۱۵۰ نفر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد مرتبط با هوش مصنوعی و یادگیری مشارکتی و بر اساس مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت گردآوری شد. روایی و پایایی ابزارها و مدل اندازه‌گیری بررسی و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS 4 تحلیل شدند. برای آزمون روابط پژوهش از ضرایب مسیر، آماره t، سطح معناداری و ضریب تعیین R² استفاده شد.



یافته ها: نتایج نشان داد هوش مصنوعی رابطه مثبت و معناداری با ایجاد یادگیری مشارکتی دارد. همچنین رابطه هوش مصنوعی با تعیین اهداف، تعیین وظایف و ایجاد گروه‌ها مثبت و معنادار بود. رابطه هوش مصنوعی با پشتیبانی از یادگیری مشارکتی نیز مثبت و معنادار به دست آمد. در ابعاد پشتیبانی، رابطه هوش مصنوعی با محتوای یادگیری، عملکرد جمعی، انجام کار روی پروژه، پویایی گروه و بازخورد نیز به ترتیب با ضرایب مسیر ۰٫۳۳۲، ۰٫۳۱۲، ۰٫۳۴۹، ۰٫۲۹۸ و ۰٫۲۸۶ معنادار بود. مقدار SRMR مدل نیز ۰٫۰۶۰ به دست آمد.



نتیجه گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند در مراحل مختلف چرخه یادگیری مشارکتی، از طراحی و سازمان‌دهی فعالیت‌های گروهی تا پشتیبانی از محتوا، پروژه، تعامل و بازخورد، نقش مؤثری داشته باشد. با این حال، تفاوت در میزان تبیین ابعاد مختلف نشان می‌دهد که یادگیری مشارکتی پدیده‌ای چندعاملی است و اثربخشی آن صرفاً به استفاده از هوش مصنوعی وابسته نیست. بنابراین، بهره‌گیری مؤثر از هوش مصنوعی در آموزش عالی مستلزم طراحی آموزشی هدفمند، حفظ نقش تعامل انسانی، توانمندسازی اعضای هیئت علمی و توجه همزمان به ملاحظات اخلاقی و حرفه‌ای است.